Psychiatria w kinie

Współczesna psychiatria i tak zmaga się z licznymi stereotypami dotyczącymi szpitali, metod leczenia oraz samych chorych. Filmowy negatywny wizerunek placówek psychiatrycznych może obniżać zaufanie do psychiatrów i powodować jeszcze większy lęk przed podjęciem terapii. Eksperci programu „Odnaleźć siebie” wytypowali 5 filmów negatywnie przedstawiających problematykę leczenia psychiatrycznego. Są to: * „Lot nad kukułczym gniazdem” (reż. Milos Forman, 1975) – jeden z najbardziej spektakularnych przykładów utrwalania stereotypów dotyczących psychiatrii. Wielokrotnie nagradzana i uznawana za wybitne dzieło ekranizacja powieści Kena Kesseya wzbudziła kontrowersje przedstawieniem szpitala psychiatrycznego jako miejsca, w którym dobro pacjentów jest najmniej ważne. – Niestety nawet w tak wybitnych filmach obraz placówek psychiatrycznych bywa przedstawiany fałszywie. Ukazanie oddziału psychiatrycznego jako miejsca gdzie pacjenci są ubezwłasnowolniani i pozbawiani godności, może mieć istotny wpływ na obawy związane z wizytą u psychiatry – komentuje doc. Joanna Meder, ogólnopolski koordynator programu „Odnaleźć siebie”. * „Halloween” (reż. John Carpenter, 1978) – typowy przykład kina grozy, w którym postać psychopatycznego mordercy (uciekiniera ze szpitala psychiatrycznego) jest jedynie pretekstem do pokazania na ekranie scen pełnych brutalności. – Popularność horrorów o psychopatycznych mordercach, filmów często słabych pod względem reżyserskim czy aktorskim, utrwala w widzach lęk i poczucie „inności” wobec osób psychicznie chorych. Przekonanie, że szpitale psychiatryczne to miejsca pełne niebezpiecznych zwyrodnialców, gwałcicieli i innych sadystycznych zbrodniarzy. Taka stygmatyzacja utrudnia chorym normalne życie w społeczeństwie, rozwija patologiczne relacje z otoczeniem i wzmaga społeczną niechęć do placówek psychiatrycznych – mówi doc. Meder. * „Nell” (reż. Michael Apted, 1994) – poruszająca historia odnalezionej w leśnej chacie autystycznej dziewczyny, która trafia pod opiekę miejscowego lekarza. Po pewnym czasie tajemnicza „dzikuska” wzbudza zainteresowanie dziennikarzy. O jej przyszłości ma zadecydować sąd, ale do czasu rozprawy Nell trafia do zamkniętego zakładu psychiatrycznego, gdzie jej stan się pogarsza. – Film zestawia pełną troski opiekę ze strony doktora Lovella z bezdusznością nadzoru psychiatrycznego. Obraz utrwala stereotyp anonimowego podejścia do pacjenta, psychiatrii, która nie bierze pod uwagę jego indywidualnych cech, istotnych w procesie terapeutycznym – wyjaśnia doc. Meder. * „12 Małp” (reż. Terry Gilliam, 1995) – mroczny obraz science fiction, którego główny bohater, James Cole, zostaje wysłany z 2035 roku w przeszłość, aby powstrzymać zagładę ludzkości. W tym niepodważalnym arcydziele fantastyki reżyser wprowadził sceny krzywdzące wizerunek psychiatrii: szpital psychiatryczny z końca XX wieku przypomina więzienie (sceny były kręcone w dawnym więzieniu – filadelfijskim Eastern State Penitentiary). – Zamknięte placówki dla osób z zaburzeniami psychicznymi nadal budzą lęk. Dlatego przedstawianie w filmach szpitali jako mrocznych więzień pogłębia stereotypy dotyczące psychiatrii i zaburzeń psychicznych – komentuje doc. Meder. * „Obłęd” (reż. John Maybury, 2005) – historia cierpiącego na amnezję weterana wojny w Zatoce Perskiej. Jack Stars, oskarżony o morderstwo, trafia do stanowego szpitala psychiatrycznego. Zostaje tam poddany sadystycznej terapii z wykorzystaniem eksperymentalnych leków. Jest krępowany kaftanem bezpieczeństwa i zamykany na długie godziny w szufladzie na zwłoki. – Obraz psychiatry zamykającego pacjenta w szufladzie w kostnicy czy testującego na nim nowe leki wbrew jego woli, jest fałszywy. Podważa zaufanie nie tylko do zamkniętych placówek, ale i do leczenia psychiatrycznego w ogóle – podsumowuje doc. Meder.

Przełamać bariery

Ogólnopolski Program Zmiany Postaw wobec Psychiatrii „Odnaleźć siebie” ma charakter edukacyjny. Jego nadrzędnym celem jest przełamanie barier związanych z leczeniem zaburzeń psychicznych, mitów nagromadzonych wokół psychiatrii oraz wyeliminowanie lęku przed wizytą u lekarza psychiatry. Tylko odpowiednio wczesna diagnoza i rozpoczęta terapia dają większą szansę na normalne życie. Naczelnym założeniem jest zbudowanie pozytywnego wizerunku psychiatrii wśród innych nauk medycznych.

Patronat merytoryczny nad akcją „Odnaleźć siebie” objął Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Koordynatorem programu z jego ramienia jest docent Joanna Meder. Honorowy patronat nad programem objęło biuro oficera łącznikowego WHO w Polsce. Partnerem Programu jest polska firma farmaceutyczna Adamed. Więcej informacji na stronie: www.odnalezcsiebie.pl