Infekcje pneumokokowe

Infekcje wywoływane przez pneumokoki są obecnie jednym z najważniejszych problemów zdrowia publicznego. Bakterie te mogą być przyczyną groźnych dla życia i zdrowia chorób, takich jak: * zapalenie płuc; * zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych; * sepsa. Z ich powodu co roku na świecie umiera około 1,6 miliona osób.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) umieściła infekcje pneumokokowe, obok malarii, na pierwszym miejscu listy chorób zakaźnych, których zwalczaniu oraz zapobieganiu należy nadać najwyższy priorytet. Ciężki przebieg infekcji pneumokokowych grozi osobom starszym i przewlekle chorym, a także dzieciom. Niebezpieczeństwo dla zdrowia i życia ze strony tych bakterii wynika m.in. z ich wyjątkowej zjadliwości oraz powszechności występowania. W ostatnich dekadach rośnie zapadalność na choroby pneumokokowe oraz oporność bakterii na antybiotyki.

Pneumokok (łac. Streptococcus pneumoniae) to bakteria otoczkowa, zwana również dwoinką zapalenia płuc. Głównym czynnikiem zjadliwości pneumokoka jest otoczka polisacharydowa o własnościach, które ułatwiają jej przenikanie do krwi i płynów ustrojowych, prowadząc do poważnych inwazyjnych zakażeń. Pneumokoki pierwszy raz opisał Ludwik Pasteur w 1881 roku. Od tego czasu zbadano ponad 90 typów serologicznych pneumokoków. Spośród nich 10 najczęstszych jest odpowiedzialnych za około 62% inwazyjnych chorób pneumokokowych.

Epidemiologia i drogi zakażenia

Zakażenia pneumokokowe są rozpowszechnione na całym świecie. Najczęściej przybierają postać bezobjawową, bądź infekcji górnych dróg oddechowych. Po przejściu infekcji wywołanej określonym serotypem pneumokoka uzyskuje się na niego wieloletnią odporność.

Poziom nosicielstwa pneumokoków jest wysoki i waha się od 5–10% u zdrowych dorosłych, do 20–60% u zdrowych dzieci. Bakterie te bytują najczęściej w jamie nosowej i gardle. Do infekcji dochodzi drogą kropelkową lub poprzez kontakt bezpośredni. Nie u każdego nosiciela występują objawy chorobowe.

Pneumokoki mogą jednak zaatakować nosiciela z opóźnieniem, w momencie osłabienia układu odpornościowego, np. po przejściu lub w trakcie grypy. Bezobjawowi nosiciele zarażają również osoby ze swojego otoczenia.

Pneumokoki są poważnym czynnikiem wywołującym bakteryjne zapalenie płuc u dorosłych, w 7% przypadków kończące się śmiercią. Szacuje się, że pneumokoki te odpowiedzialne są też za 50% bakteryjnych zapaleń opon mózgowo-rdzeniowych w tej grupie osób, ze śmiertelnością wynoszącą nawet 30%.

Grupy ryzyka

Są to osoby po 65. roku życia, cierpiące na choroby przewlekłe, w tym układu oddechowego, sercowo-naczyniowego i cukrzycę, a także dzieci poniżej 2. roku życia. Przebieg chorób pneumokokowych u pacjentów z tych grup jest cięższy, ponieważ ich układ odpornościowy jest osłabiony, bądź nie w pełni wykształcony.

Pneumokoki wywołują infekcje o różnym stopniu zagrożenia. Można je podzielić na zakażenia nieinwazyjne i inwazyjne.
Mniej groźne, ale częściej występujące zakażenia nieinwazyjne oznaczają infekcje, w których bakterie występują w obrębie danego organu, np. kolonizując błonę śluzową, i obejmują m.in.:

• zapalenie zatok
• zapalenie ucha środkowego
• zapalenie płuc
• zapalenie spojówek

Inwazyjne zakażenia pneumokokowe są znacznie groźniejsze. W ich przypadku bakterie z układu oddechowego przedostają się do krwi (tzw. bakteriemia) lub innego płynu ustrojowego. Następnie, infekcja pneumokokowa może rozprzestrzenić się, atakując różne organy i powodując choroby skutkujące poważnymi powikłaniami lub nawet śmiercią. Należą do nich:

• zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych
• posocznica (sepsa)
• zapalenie płuc z bakteriemią
• zapalenie wsierdzia
• zapalenie otrzewnej oraz inne.