Bóle głowy
Zaciskająca się obręcz
Mózg człowieka otoczony jest tkanką niezwykle wrażliwą na ból. Liczne uwarunkowania chemiczne, fizyczne, psychiczne, neurologiczne, bakteriologiczne oraz inne powodują w niej zmiany, przysparzające cierpienia. Obrzęki naczyń krwionośnych, stan zapalny zakończeń nerwowych, napięte mięśnie u podstawy czaszki wyzwalają bóle głowy. Najczęstszym jest napięciowy, nazywany kiedyś stresowym lub psychogennym. Zaliczamy go do tzw. bólów pierwotnych. Oznacza to, że nie ma on związku z innymi zaburzeniami, np. nadciśnieniem, dolegliwościami tarczycy, nadużywaniem leków lub alkoholu, które też mogą być przyczyną „pękającej” głowy.
Pacjenci określają ból napięciowy jako tępy, niepulsujący, umiejscowiony obustronnie, jak obręcz zaciskającą się wokół głowy. Bezpośrednią jego przyczyną jest usztywnienie mięśni u podstawy czaszki, które uruchamia błędne redukcje organizmu. Mięśnie są bolesne, tkliwe przy ucisku, napięte. Usztywnienie ich często spowodowane jest stresem emocjonalnym lub niewłaściwą pozycją ciała, np. podczas długiej pracy przy komputerze. Natężenie bólu napięciowego bywa łagodne lub umiarkowane. Nasila się przy zmęczeniu, np. wchodzeniu po schodach, nachylaniu się, nawet zbyt szybkim marszu. Zwykle nie towarzyszą mu nudności ani wymioty, czasami występuje brak apetytu. Może dokuczać nadmierna wrażliwość na hałas lub ostre światło (ale nie obie te reakcje jednocześnie).
Ból napięciowy (tak jak migrena) częściej atakuje kobiety niż mężczyzn. Odwrotnie jest w przypadku klasterowego, który nęka przede wszystkim panów. Pojawia się nagle w okolicy skroni i gałki ocznej, po jednej stronie głowy. Największe natężenie osiąga w ciągu kilku minut (trwa do 2–3 godzin). Towarzyszy mu łzawienie i zaczerwienienie oka oraz wodnista wydzielina z nosa. Ból klasterowy może powtarzać się kilka razy na dobę.
Napad na pół głowy
Klasyczne bóle migrenowe mają często charakter dziedziczny. Cierpi z ich powodu aż 70% osób, których ojciec i matka miewali tę postać bólów głowy. Nasila je: stres, przepracowanie, życie w ciągłym napięciu, nagła zmiana aury (niż, wyż, halny w górach). Atak może też spowodować zbyt długi sen lub jego brak. Znaczenie ma tu faza REM, w czasie której przeżywamy marzenia senne. Gdy śnimy różnego rodzaju emocjonalne wizje, wzrasta ciśnienie tętnicze krwi, a zwiększony jej przepływ w naczyniach destabilizuje pracę serca i układu nerwowego. Wydłużenie fazy REM (zwanej snem paradoksalnym) ma zawsze miejsce po okresach stresu lub odrabiania nocnych zaległości, związanych np. ze zbyt intensywnym trybem życia. U wielu kobiet migrena pojawia się przed miesiączką i częstotliwość jej ataków maleje z wiekiem. Medycyna wiąże to z wahaniami stężenia progesteronu i estrogenów w żeńskim organizmie. Przed osiągnięciem dojrzałości płciowej na bóle migrenowe równie często cierpią chłopcy i dziewczęta. Potem dokuczają one głównie kobietom i słabną w czasie menopauzy, kiedy wydzielina żeńskich hormonów zmniejsza się.
Zaobserwowano też, że pewną rolę przy powstawaniu migreny odgrywają zaburzenia w wydzielaniu serotoniny, jednego z neuroprzekaźników (nośników informacji między komórkami nerwowymi). Jeśli stężenie serotoniny wzrasta, naczynia krwionośne w mózgu nadmiernie się kurczą, co sprawia, że do pewnych jego obszarów dociera mniej krwi. Ma to miejsce w pierwszej fazie migreny, zaliczanej do bólów głowy naczyniowych, mają pierwszej fazie migreny, zaliczanej do bólów głowy naczyniowych, mających związek z zaburzeniami kurczenia oraz rozkurczania wewnątrzczaszkowych naczyń krwionośnych. Pierwsza część ataku (z silnym skurczem na-czyń) powoduje obniżenie ciśnienia. Towarzyszą jej często odwracalne zaburzenia neurologiczne. Trwają one zwykle kilka minut (zdarza się, że wiele godzin). Najczęściej związane są z narządem wzroku. Chory widzi świetliste błyski, zygzaki, ma przed oczyma mroczki, a ograniczone pole widzenia sprawia, że nie dostrzega niczego kątem oka. Niektórzy czują też nieistniejące zapachy, mają zaburzenia mowy, zawroty głowy, drętwienie kończyn, mrowienie oraz kłucie. Jeśli te reakcje się pojawią, występuje migrena z aurą. Poprzedzają one wystąpienie silnego bólu. Przychodzi on w drugiej fazie migreny. Wtedy skurczone naczynia krwionośne nadmiernie się rozszerzają. Fala krwi uderzając silnie w ich ściany wywołuje charakterystyczny (pulsujący i jednostronny) ból. Mogą mu towarzyszyć wymioty, nudności, światłowstręt, nadwrażliwość na hałas. Napady migreny trwają zwykle kilka godzin, mogą też rozciągać się na doby. Bywają tak silne, że zmuszają chorego do leżenia w łóżku (nie jest on w stanie podołać codziennym obowiązkom). Kiedy zaczyna się atak, najlepiej położyć się w cichym, zaciemnionym i przewiewnym pokoju. Dobre rezultaty dają zimne okłady przy jednoczesnym obwiązaniu czoła ścisłą opaską. Można też nacierać skronie i zagłębienia za uszami aromaterapeutycznym olejkiem lawendowym lub melisowym.
